Yenmek Var, Yenilmek Var
Mert küçükten mert bir çocuktu. Adı üstünde bir çocuk. Babası subaydı, belki de ona çekmişti. “Büyüdüm mü, ben de babam gibi olacağım” diyordu. Babası da:
- Sen önce okulunu bitir de, ötesine bakarız! deyip oğlunu susturuyordu.
Babası sabah evden çıkınca, Mert onun bir şapkasını alıp başına koyuyordu. Koyuyordu, bir de içeride mert adımlarla sağa sola dolaşıyordu. Etrafına da şöyle bir göz gezdiriyordu. Oysa içeridekiler görse de, görmezlikten geliyordu. Bazen ayna karşısına geçip yüzüne şöyle bir bakıyor, ciddi bir poz alıyor ve annesine:
- Anne, nasıl, beğendin mi oğlunu, diyordu.
- Benim yakışıklı oğlum, hiç beğenmez miyim? Sana her şey yakışıyor, evladım! Başına külah da geçirsen, yakışıyor.
Mert evde kardeşiyle de, okul arkadaşlarıyla da oynamayı seviyordu. Ama ne var ki, onunla bir kez oynayan, ikinciye oynamak istemiyordu. Neden mi? Çünkü Mert, mert olduğu kadar da inatçıydı. Yani her oyunda üstün gelmek istiyordu. Arkadaşları da gücenip oyundan vazgeçiyorlardı. Oyunlarını seyreden babaannesi de Mert’e kızıyordu.
- Böyle olmaz, oğlum! Dürüst oyna, hile yapma, her zaman kazanmak olmaz! diyordu.
Mert o zaman da ayak diriyordu:
- Oyunu ben kazandım, ben kazandım işte! deyip ayak direnmeye devam ediyordu.
Mert futbol oynamayı seviyordu. Onun için sınıfının takımında kapıcıydı. Gerçi, top kapıya gelirken kedi fareyi yakalar gibi sıçrayıp topu iki eliyle birden kucaklıyordu.
Çok da iyi oynuyordu. Öğretmeni onu pek çok övüyordu.
Mevsim ilkbahardı. Havalar yağışlı gidiyordu. Yağmur kah diniyor, kah serpiştiriyordu. Büyük annesi de espiri yapıyordu ara sıra.
- Bu, ahmakıslatan yağmurudur, oğlum! Bakarsın aldırmıyorsun, ama bakarsın yamyaş olmuşsun! diyordu.
Çare yok. Karşılaşma tarihi önceden belirlenmişti. Takımlar hazırdı. Tabii, Mert de hazırdı. Evde durmadan idman yapıyordu. Topu değişik biçimlerde yakalamayı öğreniyordu. Ama beşinci “B” sınıfı da epey güçlüydü. Onların kapıcısı Savaş’tı. Boyu Mert’ten üstündü. Oyunda da Mert’ten aşağı kalmıyordu.
Karşılaşma günü çok çabuk gelip çatmıştı. Mert “günler ne çabuk gelip geçti?” diye kendi kendine şaşıyordu. Ve tekrar parmaklarıyla günleri sayıyordu.
……
Karşılaşma başlamıştı.
Öteki sınıflar seyirciydi. Mert’e çoğu destek veriyordu:
- Mert, sıkı dur! diye var sesleriyle bağırıyorlardı.
Tabii, Mert daha da cesaretleniyordu. Mert topu birkaç kez havada yakaladı. Seyirci arkadaşlarının “Bravoo-oo” diyen sesi kendisini daha da heveslendiriyordu. Bu, bir-iki defa böyle oldu. Ama üçüncü defasında istemez misin, top kapıya rastladı. Mert yüzükoyun iki adım ileri süründü, ama olmadı. Gerçi oyun onun takımı lehineydi, ama o bir gol gönlünü iyice kırmıştı. Eve gelince babasına söylemeye bile sıkıldı. Babası oğlunu teselli ederken bir gerçeği hatırlattı:
- Oğlum, dedi, hayatta yenmek var, yenilmek var! İnsan her zaman, her ikisine de hazırlıklı olmalı.
Ve kendisini şöyle yüreklendirdi:
- Bir zamanlar bizim Deliorman’da büyük güreşler yapılıyordu. Senin büyük deden pehlivanlara şöyle diyordu: “Üste çıkarsan sevinme, altta kalırsan üzülme. Düşmeyen bir Allahtır!” İyi söylemiş, değil mi!
Да победиш или да бъдеш победен
Мерт още от малък беше смело момче. Баща му беше военен, беше се метнал на него. „Щом порасна и аз ще бъда като татко.“, казваше.
- Първо завърши училище, а по-нататък, ще видим. – казваше пък баща му.
Щом баща му излезеше сутрин Мерт слагаше някоя негова шапка и започваше да обикаля наляво, надясно с едри крачки. Обикаляше и се оглеждаше. Вътре и да го видеха, се преструваха, че не го виждат. Понякога заставаше пред огледалото, заемаше сериозна поза и питаше майка си:
- Е, майко, харесваш ли сина си?
- Моето красиво момче, как няма да те харесвам?! Каквото и да сложиш, си красив, сине! И калпак да сложиш, пак си хубав.
В къщи Мерт обичаше да играе с брат си, а в училище – с другарчетата. Но който веднъж играеше с него, вече нямаше желание да повтори. Защото Мерт, колкото беше смел, толкова беше и упорит. Винаги искаше да побеждава само той! Другарите му се обиждаха и се отказваха от играта. Баба му, която наблюдаваше отстрани, се ядосваше на Мерт.
- Така не бива, сине! Бъди почтен, не хитрувай, не може винаги да печелиш. – казваше тя.
Мерт продължаваше да упорства.
- Аз спечелих играта, аз спечелих!
Той обичаше футбола. Беше вратар на отбора. И наистина, когато топката летеше към вратата, той подскачаше и си играеше с нея, както котката си играе с мишката. Винаги я улавяше. И учителят го хвалеше.
Беше пролет. Времето беше дъждовно. Дъждът ту спираше, ту пак ръмеше. Бабата на Мерт се шегуваше:
- Това е ситен дъждец, сине, не му обръщаш внимание, но си станал вир-вода!
Мачът, обаче, беше заплануван отдавна. Отборите бяха готови, нямаше начин да се отмени. И Мерт беше готов, умееше да лови топката от различни положения, непрекъснато тренираше вкъщи. Но и пети „Б“ клас беше много добър. Техният вратар беше Саваш. На ръст беше по-висок от Мерт и не падаше по-долу в спасяванията на своята врата. Денят на мача много бързо дойде. Мерт се зачуди колко бързо се случи това! Срещата започна. Другите класове бяха публика. Повечето подкрепяха Мерт.
- Дръж се, Мерт! – викаха с пълен глас.
Мерт се окуражаваше. Няколко пъти хвана топката във въздуха. „Браво!“, викаха съучениците му. Техните викове още повече го насърчаваха. Това се повтори няколко пъти. Ала веднъж се хвърли напред и…не успя да хване топката. Наистина, техният отбор победи накрая, ала този изпуснат гол страшно го огорчи. Като се прибра в къщи, не успя веднага да сподели провала с баща си. Притесни се.
- Сине, успокои го баща му. – В живота има и победи, и провали. Трябва да си готов и за двете. И продължи. – Едно време в нашия Делиорман се правеха големи борби. Твоят дядо казваше на пехливаните: „Не се радвай, когато победиш и не се ядосвай, когато загубиш, непобедим е само Господ“ Добре го е казал, нали, сине?
There Is Winning, and There Is Losing
From when he was little, Mert was a brave, manly child. A child true to his name. His father was an officer; perhaps he took after him. “When I grow up I’ll be like my father too,” he would say. And his father would say:
- You finish your schooling first, and then we’ll see about the rest! and so he would silence his son.
When his father left the house in the morning, Mert would take one of his caps and put it on his head. He put it on, and he also paraded to right and left in the room with manly steps. And he cast a glance around him, just so. But even if the people in the room saw, they pretended not to see. Sometimes he went in front of the mirror, took a look at his face, struck a serious pose and said to his mother:
- Mother, how is it, do you like your son?
- My handsome son, how could I not like you? Everything suits you, my child! Even if you put a paper cone on your head, it suits you.
Mert loved playing, both with his brother at home and with his schoolfriends. But the thing is, whoever played with him once did not want to play a second time. Why? Because Mert was as stubborn as he was brave. That is, he wanted to come out on top in every game. And his friends would take offence and give up the game. His grandmother, who watched their games, would get cross with Mert too.
- That won’t do, my boy! Play honestly, don’t cheat, you can’t win every time! she would say.
Even then Mert dug in his heels:
- I won the game, I won, so there! he would say, and go on digging in his heels.
Mert loved playing football. That was why he was the goalkeeper in his class team. True enough, when the ball was coming at the goal he leapt like a cat catching a mouse and hugged the ball with both hands at once.
He played very well too. His teacher praised him a great deal.
The season was spring. The weather was rainy. The rain now stopped, now drizzled. And his grandmother made a joke now and then.
- This is the rain that wets the fool, my boy! You think you can pay it no heed, but before you know it you’re soaked through! she would say.
There was no help for it. The date of the match had been fixed in advance. The teams were ready. Of course, Mert was ready too. He trained at home without stopping. He was learning to catch the ball in different ways. But class five “B” was quite strong as well. Their goalkeeper was Savaş. He was taller than Mert. And in the game he was not inferior to Mert.
The day of the match had arrived very quickly. “How quickly the days have come and gone?” Mert wondered to himself. And he counted the days on his fingers again.
……
The match had begun.
The other classes were the spectators. Most of them were supporting Mert:
- Mert, hold firm! they shouted at the top of their voices.
Of course, Mert took still more courage. Mert caught the ball in the air several times. The voices of his watching friends saying “Bravoo-oo” made him keener still. It went like this once or twice. But the third time, wouldn’t you know it, the ball found the goal. Mert slid two steps forward face down, but it was no good. True, the game was going in his team’s favour, but that one goal had thoroughly broken his heart. When he came home he was even embarrassed to tell his father. As his father comforted his son, he reminded him of a truth:
- My son, he said, in life there is winning, and there is losing! A person must always be prepared for both.
And he heartened him like this:
- Once upon a time great wrestling matches were held in our Deliorman. Your great-grandfather used to say this to the wrestlers: “If you come out on top, do not rejoice; if you end up underneath, do not grieve. Only Allah never falls!” He said it well, didn’t he!